İnsanların oluşturduğu toplumlar;dönemlerindeki kültürel yapıyı,döneme etki eden olayları,sosyal ilişkileri,toplumsal normları,duyguların dışavurum biçimini ve bunun gibi fiziksel ve sosyal değerleri sanat eserleri ile yansıtmışlardır. Mevzubahis içerikler yazılı edebiyatta mitler,efsaneler,masallar ve eposlar biçiminde anlatmılmıştır.Manzum(şiir biçiminde) olan eserler lirik,pastoral,satirik,didaktik gibi tür kimliklerini içerirken;mensur ve manzum-mensur karışık biçimde yazılmış ve yine aynı tür kimliklerini içeren eserler tarih süresince mevcuttur.[1]


https://www.thoughtco.com/epic-literature-and-poetry-119651 uzantılı siteden alınmıştır.

Milattan önce(MÖ) 21. yüzyılda yazıldığı düşünülen Gılgamış Destanı,MÖ 8. yüzyılda yazıldığı düşünülen İlyada,12. yüzyılda yazılmış Yusûf ile Züleyha,16. yüzyılda yazılmış Kerem ile Aslı…Sayılarını belirlemekte zorlanabileceğimiz onca eser,onca hikaye.Özüne bakacak olursan her birisi aşk telakkisiyle yazılmış: sevgiliye duyulan aşk,ülkeye duyulan aşk,insana duyulan aşk[2]…İşte bu yazımızda,bu minvalde olan manzum bir eseri ele alacağız.Alacağız ama ne için?İşte karşınızda Mem ile Zîn.

Kitabın Everest Yayınları’ndan çıkmış baskısının kapağıdır.Fabio Fabbi’nin “In the Harem” eserinden esinlenilerek Emir Tali icrasıdır.

Eserin bizi ilgilendiren kısmı aslında hikayenin de başlangıç kısmıdır.Edebiyat dozumuzu yeteri kadar aldığımıza göre detaylara boğulmadan sadede gelelim.Yeni yılın gelişini kutlamak adına kadınlar ve erkekler,gençler ve yaşlılar -yani üreme potansiyeli taşıyan ve kendini yeni bir birleşmeye hazır gören herkes- partnerini bulmak için en güzel kıyafetlerini giyinmiş,en güzel kokuları sürünmüş bir şekilde şehirden ovaya inmişlerdir.Bu kısım kitapta[3] şu beyitler ile anlatılıyor:

” Kırları çimenleri mesken tutarlardı

Ovayı,kırı gül bahçesi kılarlardı

*

Özellikle gençler ile bekar kızlar

Ki o nadide mücevherler,takılar

*

Hepsi süslenmiş,güzelce giyinmişler**

Hepsi eğlenmek için izin almışlar

*

Çünkü gezintiye çıkmanın amacı

Ovaya dağılıp gitmenin amacı

*

Şöyle ki;hem isteyen,hem istenilen

İki taraf;seven ve sevilen

*

Her iki cinsiyet görsün birbirini

Her biri seçsin diye kendi dengini “

Mem ile Zin,Everest Yayınları syf.70

Eserin ilerleyen bölümlerinde bu konu üstüne yapılmış betimler mevcut fakat şu an için bu kadarlık bir kısmının yeterli olacağını düşünüyorum.Okuduğumuz kısımlarda yukarıda da belirttiğim gibi bir amaç için ovada buluşma durumundan bahsediliyor.Ovada buluşmak,bir araya toplanarak üremek/eş seçmek anlamına gelirken süslenmek,kur davranışı olarak yorumlanabilir.İşte tam bu noktada sizi beyitlerin arasından böceklerin dünyasına götürmek istiyorum.


https://www.biyologlar.com/bocekler-olduklerinde-neden-ters-doner isimli isteden alınmıştır.

Davranış çalışmalarında yoğunlukla karşımıza çıkan bir tabir olan agregasyon: saldırı,savunma,üreme veya beslenme gibi bir sebeple aynı tür canlıların bir çift veya daha çok sayıda bir arada durma eylemidir[4][5].Vurgulamakta fayda var,üremek için bir araya gelmek durumu da bu tanım içerisindedir.O zaman eserde görünenin bir agregasyon davranışı olduğunu söyleyebiliriz.Peki kur davranışı?



http://datanuggets.org/2016/10/male-crickets-feed-females-during-courtship/ isimli siteden alınmıştır.

Böceklerde kur davranışı için familyadan familyaya,cinsten hatta türden türe farklılık olduğunu söylemek mümkün.Bir bireyin diğerini bulabilmesi için eş canlılara çekici gelebilecek kokular -sex pheromon- salgılarlar[6].Bunların haricinde böceklerde erkek bireylerin daha renkli olması,daha heybetli olması ve hatta dişisinin memnun etmek ve kaldığından emin olmak adına yaptığı birçok davranışta bulunmasından söz edebiliriz.Bu davranışlara örnek olarak yemek veya ipek gibi ürünleri paketlenmiş halde etmek,kur dansı yapmak,şarkı söylemek maksadıyla ses çıkartmak,biyolimünesans yaparak dikkat çekmek ve bunun gibi farklılık gösteren birçok fiziksel hareket ve görünüm olarak dikkat çekici hale gelmek gibi davranıştan söz edebiliriz[6].İzleyeceğiniz videoda dişinin seçiciliğinin esas olduğunu,erkeğin yapacağı kur davranışının kabulüne göre bir çiftleşme gözleneceğini unutmayın.Bir başka bakış açısından bakacak olursak bu durum ile “Hepsi süslenmişler,güzelce giyinmişler”** kelimelerini bağdaştırmak zannediyorum ki yanlış olmayacak.

Video,Jacob Peters isimli kanala ait olup 60 kat hızlandırılmış şekilde yayınlanmıştır.Videoda gördüğünüz olay bir agregasyon hareketi olarak adlandırılabilir.Burada kraliçe arı üreme gerçekleşmeden önce bir ağa takılmış ve topluluktan uzaklaştırılmıştır.Takibinde diğer arıların üremek adına kraliçe arının olduğu bölgeye,salgılanan feromon sayesinde gelmesi ve üremek adına aralarında gerçekleşen rekabeti çok detaylı olmasa da gözlemleyebiliyoruz.

Sonuç olarak sevgili okur,hayvanlarda görüp büyük bir ilgiyle yaklaştığımız;incelediğimiz ve sınıflandırdığımız davranışların aslında çok daha göz önünde duran hali yüzyıllardan beri edebî eserlere işlenmiş ve anlatılmış.Bu yazımda Arthropoda’ları ağırlamış bulundum.
İster destansı bir aşk,ister içgüdüsel bir davranış,ister doğal bir olay…İnsanlığın yüceleşmiş duyguları sayfalarca hatta destanlarca anlatılsa bile doğanın bir parçası olduğumuz gerçeği,belki de – herhangi bir anda – gözle zor seçebileceğimiz bir böcekte dahi var olacaktır.Doğayı anlama çabamız,şiirsel dünyalarda dahi gerçeğin göz kırpışına şahit oluşumuza eşlik etti bu yazıda.
Bilimle kalın.

Kaynakça:
[1] Aksan, Doğan (1993), Şiir Dili ve Türk Şiir Dili, Be-Ta Basım Yayım,İstanbul
[2]Tok,Vedat Ali,Aşk İmiş Her Ne Var Âlemde,SBD,149,Edebiyat
[3]Kani,Ehmede,(2018)Mem ile Zîn,(2.bsk),Everest Yayınları,İstanbul**
[4]Karol,S. ,Suludere,S. Ayvalı,C.,(2010),Biyoloji Terimleri Sözlüğü,(5. bsk),Türk Dil Kurumu Yayınları,Ankara
[5] Gensa Kontuarı,(1998),Roberts English-Turkish Dictionary,İstanbul
[6] Pehlivan,E.(1981)Böceklerde Çeşitli Davranış Şekilleri ve Bunlardan Yararlanma Olanakları, Türk. Bit. Kor. Derg. (1981>, 5 (4) : 243- 252)
[7] D. Hadley. How Do Insects Have Sex?.(3 Aralık 2019 tarihinde
thoughtco.com//how-insects-mate-1968475 adresinden erişildi)