Sizlerin  de  bildiği üzere Çin’in Wuhan şehrinde ortaya  çıkan  şiddetli  akut solunum yolu sendromu koronavirüs 2 (SARS-CoV-2)  küresel bir salgına dönüşerek tüm dünyada paniğe sebep olmuştur. SARS-CoV-2’nin neden olduğu pnömoniye 2019  koronavirüs  hastalığı  (COVID-19) adı verilmektedir[1]. COVID-19  ile  ilgili  birçok  bilgiyi hepimiz yakından takip ediyoruz. Hatta bu yazı yazılırken bile SARS-CoV-2 milyarlarca insanı etkilemektedir. Nasıl bulaştığından, virüsün genel yapısından, dünyada kaç kişiyi  etkilediği  bilgilerinden  ziyade  bu  yazımı viral enfeksiyonlara karşı etkili bir terapötik seçenek müdahalesi olan immün plazma tedavisi üzerine yazmak istedim.

Çoğu immünoterapi girişimi,  SARS-CoV  ve  MERS-CoV gibi benzer COVID-19 virüslerine  karşı  savaşmada  başarılı  olmuştur[2]. Mair-Jenkins  ve diğer araştırmacılar tarafından yapılan bir meta-analiz, şiddetli akut  solunum  yolu  enfeksiyonu  olan  hastalarda, tedaviden  sonra  herhangi  bir olumsuz  olay  veya  komplikasyon  olmaksızın,  çeşitli  dozlarda  iyileşen hastaların  plazmalarını  aldıktan  sonra  mortalitenin  azaldığını  göstermiştir[3].

Araştırmacılar önceki yılların çalışmalarından yola çıkarak koronavirüs hastalığı için monoklonal antikor bazlı pasif immünoterapinin geliştirilmesinde ilerlemeler gerçekleştirmiştir. Çin’de  yapılan  bir  pilot çalışmada, vücutları hastalıkla  savaşan  COVID-19   hastalarından  antikor içeren  kanın  plazmalarını  izole etmişlerdir. On  ciddi  hasta  prospektif olarak  kaydedilip  donörlerden  türetilen 200 mL iyileşme plazma dozu, antiviral ajanlara ilave  olarak hastalara aktarılmıştır.  Bu çalışma,  plazma  tedavisinin  ciddi  COVID-19  vakalarında   viremiyi  nötralize  ederek klinik sonuçları potansiyel olarak iyileştirebileceğini göstermiştir[4].

SARS-CoV-2 virüsü, enfekte edeceği  hücrelere  giriş  yapmak için  ayırt edici spike (başak) proteinleri  ile  kaplıdır. Antikorlar bu sivri uçların insan hücrelerine girmesini engeller. Bilim insanları, virüs hücreye giriş yapmadan önce nötralize edici  özelliklerinden  dolayı nötralize edici antikorlar “NAbs” olarak adlandırırlar. Nötralize edici antikorlar, bir tür immünolojik ön hat yanıtıdır. Bu antikorlar virüs gibi  bir  istilacı  ile karşılaştıklarında B lenfositleri adı  verilen  bağışıklık  hücreleri  tarafından salgılanan  proteinlerdir[5].

Şekil 1: Bir hastadan izole edilen şiddetli akut solunum yolu sendromu koronavirüs 2 (SARS-CoV-2) virionlarının elektron mikroskobu görüntüsü
National Institute of Allergy and Infectious Diseases (NIAID)’den alınmıştır.

Şekil 2: Nötralize edici antikorların (NAbs) SARS-CoV-2  ve  diğer  patojenik  insan CoV’lerine karşı S proteini üzerindeki potansiyel hedefleri gösterilmiştir.  Monoklonal antikor (mAb), antijen bağlayıcı fragman (Fab), tek zincirli değişken  bölge fragmanı (scFv), tek alanlı antikor (Nb) ve ağır  zincir  antikoru (HcAb) konakçı hücrelerde patojenik insan CoV’leri ile enfeksiyonun  inhibisyonuna  yol  açan  S2  aracılı  membran  füzyonunu  engeller[5].

SARS-CoV-2 için, tarihsel bir geçmişi olan pasif antikor tedavisinin korumaya  aracılık  edeceği  öngörülen etki mekanizması  viral nötralizasyonudur.  Antikorlar, virüs parçacıklarının yüzeyindeki proteinleri tanır ve bağlar. Her enfeksiyon için bağışıklık sistemi, istilacı patojene oldukça spesifik antikorlar tasarlar. İlk enfeksiyonda, B lenfositler kendilerini NAb uzmanı olmak için eğitir. Aynı istilacı herhangi bir zamanda tekrar tespit edilirse, bellek B lenfositleri harekete geçer. Hızla büyük miktarda güçlü NAb salgılarlar ve ikinci bir hastalığı önlerler[5].

Şekil 3: Pasif  immünizasyon  ardından  humoral  ve hücresel bağışıklık tepkilerinin ortaya  çıkarılması  gösterilmiştir[6].

Pasif immünizasyon, bir kişiden  gelen  nötralize  edici  antikorların, başka bir kişiyi korumak veya tedavi etmek için kullanılabildiği bir işlemdir. Şu anda geliştirilen  tüm  anti-SARS-CoV NAbs,  viral  S  proteinini hedeflemektedir. SARS-CoV-2 başak proteini (S), virion yüzeyinde bulunan ana moleküldür. S glikoproteini virüs ailesine adını veren  zarf üzerinde taç benzeri bir yapı oluşturan  trimerlerde  birleşir.  Konak  reseptör bağlanmasına,  hücre  tropizmine ve  patogeneze  katkıda  bulunan  çok fonksiyonlu  bir  proteindir.  Bu  tür  SARS-CoV-2 nötralize  edici  mAb’lerin insan  üzerinde  tedavisinde  hazır  olması  için  çalışmalar  devam etmektedir[5,6].


     Milken Enstitüsü’nün 9 Nisan 2020 verilerine göre, başlamış ve başlayacak olan 114 koronavirüs tedavi çalışması ve 79 aşı çalışması bulunmaktadır[7].
 

Çin ve Amerika’da olduğu gibi ülkemizde de immün plazma tedavisiyle ilgili çalışmalar gerçekleşmektedir. İyileşmiş hastalardan alınan ve COVID-19’a karşı antikor içeren plazmalarla kritik durumda olan hastaların tedavisine destek verilmeye başlanılacaktır. Endişelendiğimiz bu pandemide her gün artan vaka sayısına rağmen bilim durmuyor, durmayacaktır…

Kaynakça:

[1]- Chen, L., Xiong, J., Bao, L., & Shi, Y. (2020). Convalescent plasma as a potential therapy for COVID-19. The Lancet Infectious Diseases20(4), 398-400.

[2]-Shanmugaraj, B., Siriwattananon, K., Wangkanont, K., & Phoolcharoen, W. (2020). Perspectives on monoclonal antibody therapy as potential therapeutic intervention for Coronavirus disease-19 (COVID-19). Asian Pacific Journal of Allergy and Immunology38(1), 10-18.

[3]- Mair-Jenkins, J., Saavedra-Campos, M., Baillie, J. K., Cleary, P., Khaw, F. M., Lim, W. S., … & Beck, C. R. (2015). The effectiveness of convalescent plasma and hyperimmune immunoglobulin for the treatment of severe acute respiratory infections of viral etiology: a systematic review and exploratory meta-analysis. The Journal of infectious diseases211(1), 80-90.

[4]- Duan, K., Liu, B., Li, C., Zhang, H., Yu, T., Qu, J., … & Peng, C. (2020). The feasibility of convalescent plasma therapy in severe COVID-19 patients: a pilot study. medRxiv.

[5]- Jiang, S., Hillyer, C., & Du, L. (2020). Neutralizing Antibodies against SARS-CoV-2 and Other Human Coronaviruses. Trends in Immunology.

[6]- Ji, H., Yan, Y., Ding, B., Guo, W., Brunswick, M., Niethammer, A., … & Zhang, Y. (2020). Novel decoy cellular vaccine strategy utilizing transgenic antigen-expressing cells as immune presenter and adjuvant in vaccine prototype against SARS-CoV-2 virus. Medicine in Drug Discovery, 100026.

[7]- Milken Institute, COVID-19 Treatment and Vaccine Tracker (İlk Erişim Tarihi: 10/04/2020)

Yazı Sahibi

İlkokul birinci sınıftan beri bilim insanı olma hedefime Hacettepe Üniversitesi Biyoloji Bölümü'nde lisans eğitimi alarak başladım. 2020 mezunu bir biyolog olarak yeni yapılan çalışmalarda görev alıp bilime katkı sağlamayı hedefliyorum. Bilim ve doğanın içerisinde olmayı çok seviyorum 🙂