Muhteşem renkleri ve desenleriyle, çoğu kişiyi büyüleyen bu canlıların ne kadar “tatlı” olduklarını düşünebilirsiniz. Ama bu canlılar, avcılarının bile yanına yaklaşmaktan çekindiği oldukça zehirli olabilen bir türdür.

Asıl yaşam yeri olan Hint-Pasifik okyanusu ve orta pasifikte varlığını gösteren [1] Aplysia familyasına ait canlıların geneline “Kadife Çiçeği” , “Ejderha ” veya en sık kullanılan ve bizce de en çok yakışan adı ile “Deniz Tavşanı” denir. Latince tabiriyle Nudibranch olarak da söylenmektedir. Bu canlının renkleri bulunduğu ortama göre değişebilir. Beyaz , siyah benekli türleri yaygın olsa da turuncu, mavi, sarı, kırmızı türleri renkleri de oldukça yaygındır. Bunun haricinde görsel açıdan çekici olmayan türleri de incelenmeye değerdir.

Ülkemizde Akdeniz ‘de ve Ege’de görülür. Normal koşullarda ülkemizin deniz sınırları içerisinde bulunmazlar fakat 1869 yılında yapılmış olan Süveyş Kanalı vasıtasıyla Lesepsiyen balıklar gibi Kızıl Deniz’den gelirler.[2] Ülkemiz denizlerinde 200 ‘den fazla türü,dünya genelinde ise
ribozomal DNA(r-DNA) analizleri ile yapılan taksonomik çalışmalarla bu sayının 3000 civarında olduğunu söylemek mümkün.[3] 3000’e yakın tür içerisinden 200’e yakınının Akdeniz üzerinden Ege’ye geçmesi mantıken kabul edilebilirken neden yalnızca 200 tür? Bu durumu denizlerin tuzluluğu ile bağdaştırmak, zannediyoruz ki yerinde bir tahmin olacaktır.Tuzluluk faktörü haricinde derinliği 700 metreyi bulan bütün sularda yaşadığı da bilinmektedir.Bu durumun basıncın yaratacağı strese karşı koyabildiklerini de göstermektedir. [4]


Aslen Mollusca şubesinin Gastropoda sınıfı içerisinde bulunan bu canlılar,sıkça gördüğümüz salyangozların akrabası olması çok şaşırtıcı değil mi? [5] Fakat onlardan -genetik farklılıkların dışında- farkları larva dönemleri haricinde bir kabuğu ve manto boşluğu yoktur. Zaten larva dönemlerinde korunmalarını sağlaması dışında kabuğa da ihtiyaçları bulunmamaktadır. Larval dönemin ardından kendilerini koruma işlemlerini, tehlike anında salgıladıkları oldukça zehirli bir maddeyle korurlar. Sucul sistemler içerisinde bu canlıyı av olarak gören nadir canlılar vardır. Dışındaki zehirli maddeye rağmen predatasyon içerisinde bulunmaya cesaret eden canlıların deniz örümceklerinin ve deniz kaplumbağaların belirli cinsleri olduğunu söylememiz mümkündür.[6,8]

Bazı türlerinde kendini korumak adına salgılarını hareket genişliği ile yansıtabildiği “cerata” adı verilen uzantılar da mevcuttur.Aynı Hydra’da olduğu gibi kollarını hareket ettirerek veya kollara yapılan bir müdahale ile bu zehirli salgıyı uygulamaktadır.Etrafındaki uyarıları algılayabilmek için derisi ve uzantıları dışında gözlerinin de yardımından bahsedebiliriz.Vücuduna gömülü olarak bulunan gözler, bir mercek içerisinde beş fotoreseptör ile görev yapmaktadır. [7]

Dorsalini kaplayan demet şeklinde küçük çıkıntılar (karyoflidyo) vardır. Bu yapıların eş bulmada , yiyecek aramada, çözülmüş kimyasalları algılamada, yer bulmada, kısacası duyusal rollerde yardımcı olduğu düşünülmektedir. Ayrıca bu canlıların solunum sistemleri de dorsal kısmında bulunur. Bu yapıların iki küçük çiçek gibi olduğunu söyleyerek akciğerleri dışarıdadır da diyebiliriz. [6]

Deniz tavşanları hermafrodit canlılardır. Yani hem sperm hem de yumurtayı üretebilirler. Ancak ilginç bir şekil de kendilerini dölleyemezler. Oldukça değişik bir üreme şekline sahiplerdir. Eş zamanlı ürerler. Üremek için başları zıt yöne bakarak yan yana sıralanırlar. Böylece uygun bir birleşim sağlarlar. Çiftleştiklerinde her iki canlıda sperm değişimi yapar. Çok büyük çiftleşme dikenlerine bulunmaktadır. Ve bu değişim bitene kadar birbirlerinden ayrılmazlar. Yani üremeleri saatlerce sürebilir. Bilim insanları bunun üreme şansını artırmak için olduğunu söylüyor çünkü uzun süre yaşayan canlılar değillerdir.
Deniz tavşanlarının yumurtaları çok fazla olacak şekilde kütleler halinde konulur. Yumurtaların etrafını mukusla sararak dağılmalarını önlenir. Yumurtaların renkleri birbirinden farklı olabilir. Bu da türden türe değişiklik gösterir. [7]

Bu bilgilerin takibinde belirtmek isteriz ki deniz tavşanları üreme esnasında ilginç bir davranış gösterirler : üreme eğiliminde bulunduklarında renk değiştirirler veya derilerinden çeşitli salgıları suya bırakırlar. Bu durum, üreme davranışları ile alakalı olarak üst organizasyonlu canlılardaki gibi feromon salgısı ve kur davranışına benzetilebilir. [7,9]


Yırtıcı deniz canlıların bile uzak durduğu bu canlı, deniz diplerinde ya da hidraların dalları üzerinde dolaşarak planktonik canlılarla dahi beslenirler. Ne kadar sakin gözükseler de aslen etobur canlılardır. Yumuşakçaların yumurtalarıyla ya da genellikle toksin içeren deniz süngerleriyle beslenirler. [10]

Kaynakça

[1]  Ekimova, I.; T. Korshunova; D. Schepetov; T. Neretina; N. Sanamyan; A. Martynov (2015). “Integrative systematics of northern and Arctic nudibranchs of the genus Dendronotus (Mollusca, Gastropoda), with descriptions of three new species”. Zoological Journal of the Linnean Society173 (4) 

[2] “Deniz tavşanı görmüş müydünüz?” 7 Nisan 2020 tarihinde https://youtu.be/kzBcpKQmlLk üzerinden erişildi.

[3] Wägele H. & Willan R. C. (September 2000). “Phylogeny of the Nudibranchia”. Zoological Journal of the Linnean Society1 (1): 83–181

[4]Neuromuscular development of Aeolidiella stephanieae Valdéz, 2005 (Mollusca, Gastropoda, Nudibranchia)

[5] Milne-Edwards H (1848). Note sur la classification naturelle chez Mollusques Gasteropodes. Annales des Sciences Naturelles, series 3, 9: 102-112.

[6] “Meet the Adorable “Sea Bunny” Taking Over the Internet” (7 Nisan 2020 tarihinde nationalgeographic.com üzerinden erişilmiştir.)

[7] Frick, K (2003). “Predator Suites and Flabellinid Nudibranch Nematocyst Complements in the Gulf of Maine”In: SF Norton (Ed). Diving for Science…2003. Proceedings of the American Academy of Underwater Sciences (22nd Annual Scientific Diving Symposium). Retrieved 2008-07-03.

[8] Chase,R., (1974). “The Electrophysiology of Photoreceptors in the Nudibranch Mollusc, Tritonia Diomedia”. Journal of Experimental Biology60 (3): 707–19. PMID4847278.

[9] Karuso, P. (1987). “Chemical Ecology of the Nudibranchs”. In Scheuer, PJ (ed.). Bioorganic Marine Chemistry1. Springer-Verlag. pp. 31–60

[10] “Nudibranch”. Aquaticcommunity.com. Retrieved 2013-07-04.
Ayrıca bkz: “Nudibranchlar.” 11 Nisan 2020 tarihinde ” biyologlar.com” üzerinden erişildi.



Yazı Sahibi

Merhaba ben Merve Öztaş. Hacettepe biyoloji 2. sınıf öğrencisiyim. Hidrobiyoloji, entomoloji, botanik, nörobilim, psikoloji, ornitoloji gibi bir çok alanda araştırma yapıyorum.