Canlıların adaptif değişimi ile birlikte morfolojik özellikleri körelebilir ve hatta yok olabilir. [1] Nedensel bağlantıları tespit etmek zor olsa da bazı çıkarımlarda bulunulabilir. Gelişim esnasındaki gen duplikasyonları, bazı gen ifadelerinin kaybolması veya yeni bir gen kazanımı ile birlikte morfolojik değişiklikler görülebilir. [3]

Doğal seçilim de bu konudaki en önemli etmenlerden biridir. Bir özelliğin seçilim baskısının azalması, canlılardaki o özelliğe sahip bireylerin üreme ve genetik özelliklerini aktarma şansının azalmasına neden olur. Böylelikle bir sonraki nesillerde o özelliğin körelmesi ve hatta yok olması durumu söz konusu olabilir. Aynı zamanda çevresel faktörler de büyük bir role sahiptir. [1] Bununla ilgili pek çok örnek mevcuttur. Biz de bu yazımızda körelen bazı morfolojik özelliklere ve organlara örnek vereceğiz.

PLICA SEMINULARIS


Gözümüzün köşe kısmında bir fonksiyonu olmayan plica seminularis adlı bir membran bulunur. Balıklarda ve memelilerin çeşitli gruplarında bulunan bu zar gözü kapatan üçüncü bir göz kapağına homologtur. Kuşların gözlerini tozdan temizleme görevinde iken insanlarda küçülerek bir çıkıntı şeklinde kalmıştır. [4] [5]

KULAK KASI

İnsanların kulakları onlara bağlı olan kulak kasına sahiptir. Bu kas primatlarda ve birçok memelide bulunan kasların tümünü içerir. Fakat kulak kepçesini oynatabilecek düzeyde değildir. Buna karşın kulak kepçesi-kas ilişkisini devam ettiren yani kulak kepçesini oynatabilen insanlar da hala mevcuttur. Kulak kepçesini hareket ettirebilmek sese yönelme ve sinekleri kovma gibi işlevlere sahiptir. [4] [5]

KULAK ÇIKINTISI

Darwin, bu çıkıntının köpek gibi diğer uzun kulaklı memelilerin kulağındaki uç kısmın bir kalıntısı olduğunu savunmuştur. Yani bu çıkıntının bir zamanlar uzun kulaklı olduğumuzu kanıtlar nitelikte olduğunu söylemiştir. [5]

KUYRUK

Coccyx zaman içinde körelerek kuyruk olma fonksiyonunu kaybetmiştir. Birkaç kas için bağlanma yeri olarak halen bir fonksiyona sahiptir. Nadiren de olsa hala kuyruklu doğan insanlar vardır. [4] [5]

KÖR BAĞIRSAK (APANDİKS)

İnsanın farklı beslendiği dönemlerde görev alırken, insanın beslenme şeklinin değişmesi ile birlikte zamanla işlevini yitirip körelmiştir. Atlarda, kemirgenlerde ve özellikle selülozu sindiren hayvanlarda uzun bir apandiks bulunur. Serçelerde küçülerek lenf organına dönüşmüştür. Tavuk, kaz ve deve kuşlarında büyük bir çift bulunup sindirimde görev alır. [5]

YİRMİ YAŞ DİŞİ

Çiğnemede görev almazlar. Diğer dişlere göre daha basit yapılıdırlar.[5]

VÜCUT KILLARI

Vücut ısısının korunmasına yardımcı olan kıllar, evrimsel süreçte insanların yaşam koşullarının değişmesi ile birlikte azalmıştır. [2]

DERİ KAS BAĞLANTISI

İnsanda alındaki kaslarla deri arasındaki olan bağlantı hariç diğer deri-kas bağlantıları işlevsizdir. Ancak bazı insanlarda kafa derisinde kas ile bağlantı söz konusudur bu da evrimin bir izi olarak görülebilir. [5]

EMBRİYONİK KALINTILAR

Atavismus kalıntı olarak da nitelenen olay, embriyonik evredeki birçok özelliğin ergin bireyde de görülmesidir. Örnek olarak kuyruklu doğum, 4-5 memeli insanların oluşması verilebilir. [5]

KAYNAKÇA

[1] Anthony J. F. Griffiths , Susan R. Wessler , Sean B. Carroll , John Doebley (2014) Genetik Analize Giriş (10. bsk. çev.) Ankara,Palme Yayıncılık (744, 750.s)

[2] Cleveland P. Hickman, Larry S. Roberts, Susan L. Keen, David J.Eisenhour, Allan Larson, Helen I’Anson (2016) Zooloji Entegre Prensipler (16. bsk. çev.) Ankara, Palme Yayıncılık (602, 608.s)

[3] Reece,Jane B. ve ark.(2017) Campbell Biyoloji,(9. bsk. çev.),Ankara,Palme Yayıncılık (525,530.s)

[4] Daniel J. Fairbanks (2012) Evolving: The Human Effect and Why It Matters, PROMETHEUSBOOK, (Chapter 2)

[5] Ali Demirsoy (1979) Genel Zooloji (Yaşamın Temel Kuralları), Cilt1-Kısım1, Hacettepe Üniversitesi Yayınları, (653, 658.s)

Yazı Sahibi