Güzel gözlü sekreter kuşlarının bilimsel adı Sagittaruis serpentarius. Bu kuş Yılanakbabasıgiller (Serpentariidae) familyasının bir üyesidir. Familya isminden de anlaşılacağı gibi yırtıcı bir kuş türüdür. Çok iyi bir avcıdır ve yılanları ayaklarıyla ezerek tanındığından diğer bir adı da ” Yılan Akbabası” dır. Oysa ki masum ve naif bir görünümleri bulunmakta[1,2,3].

Darren Naish

Kendisi tam bir gündüz avcısıdır. Uzun bacaklara sahiptir. ” Yüksekliği 120 cm’ye ulaşır. Uzunluğu 125 cm kadar ulaşmaktadır. Kanat uçları ve bacak tüyleri , başının arkasında ki tüyler de siyah renklidir[1].

İsminin neden Sekreter kuşu olduğunu sorabilirsiniz.Tanımlandığı bölge olan Avrupa’da 19. yüzyılda sekreterlik yapan erkekler, gri kuyrukluk ve koyu diz boyu pantolon giymektelermiş. Ayrıca kulaklarının arkasında taşıdıkları kaz tüyü kalemleri de kullanırlarmış. Bu kuşun keşfi ile bu benzerlik ilişkisi dolayısıyla kuşa “secretarybird” ismi de verilmiştir[6].

Sekreter kuşunun boydan fotoğrafı
(D.N.)

Sekreter kuşları , Afrika’da Büyük Sahra’nın güneyindeki topraklarda yaşarlar. Türü korunma listesindedir. Bazı ülkeler de yılanları ve küçük memelileri avlamak için özel olarak çiftlikler yetiştirilirler[2,3].

Bu fotoğraf da kuşun yılan avlamak için eğitildiğini görüyoruz. (D.N.)

  Sekreter kuşlarının yuvası,kuşun yapısına bakarak büyüktür. Genellikle bir diken ağacında(Akasya); çubuklardan, çamurdan ,otlardan oluşur. Yuvalarını uzun süre kullanırlar.Sabahın erken saatlerinde uyanarak alçak otlarda avlanmaya başlarlar. Bu kuşlar avlarını uçarak değil yürüyerek avlarlar. Bu özelliklerinden dolayı avlarını yürüyerek arayan tek karasal av kuşlarıdır. Küçük memeliler, sürüngenler, kuşları ve büyük böceklerle beslenirler. Avladıkları canlıların güçlü ayaklarıyla döverek öldürürler[3,4] .

(D.N.)

Aklınıza iki soru takılmış olabilir. Biri oldukça zehirli olan yılanların ısırıklarından nasıl etkilenmedikleri ? İkincisi avlarını neden uçarak değil de gün boyu yürüyerek avladıkları ?

Sekreter kuşlarının ayakları sert pullarla örtülüdür ve böylece yılan ısırığından etkilenmemektedirler. Bu da onları çok iyi bir yılan avcısı yapar. Bu kuşlar çok iyi uçuculardır aslında lakin ayakları yürüyüş için evrimleşmiştir ve avlarını kavrama yetenekleri çok gelişmemiştir. Bu nedenle avlarını uçarak değil yürüyüş yaparak avlarlar. Avlarını yakaladıklarında ya hemen yerler ya da yavrularına taşımak için gagalarıyla taşırlar[3,4].

Şimdi isterseniz sekreter kuşlarının üremesine değinelim .

Yavru bir sekreter kuşu
(D.N.)

Ömürleri boyunca tek eşleri bulunur. Üreme öncesin de “Tek bir kişi (genellikle erkek) veya erkeğin kadına doğru dalacağı ve pençelerini sunmak için yarım dönüş yapacak çift tarafından yüksek yükselen ve dalıştan oluşur.”  Bu vahşi dans diğer avcı kuşlarda da görülür. Çiftleşmeleri genellikle yerde olsa da bazı çiftler ağaçlarda da çiftleşebilir. Çiftleşme sonun da çift yuva inşa etmeye başlarlar. Yuvalar genellikle 2,5 metre uzunluğunda olur ve bu süreç 6 ay kadar uzundur. Çubuklar, hayvan kürkü,gübre, yapraklar , dallar ve otlar kullanılır.Yavruların yumurtadan çıkması 50 gün sürer. Yumurtalar genellikle beyaz ya da çok açık yeşildir .Yumurtalar bir kaç gün arayla çıkar ve çiftler yavrularını bir kaç hafta ezilmiş böceklerle beslerler. Yavrular bu sürede karakteristik bir renge sahip değildir . Bakımı çoğunlukla dişi üstlense de erkek bireyde de yavru bakımı görülür. 6 haftaya yakın bir süre de diğer besinleri de yemeyi öğrenirler. 9 haftalıkken uçma egzersizleri yapmaya başlarlar . 12 haftalıkken savaşmayı öğrenirler. Kısa bir sürede de tek başlarına dolaşırlar[3,4,5,6].

Bu kuşların ilginç bir özelliği ise genellikle sessiz olmalarıdır. Lakin yuvaları diğer avcı kuşlar tarafından tehdit edildiğin de hırıltı sesi çıkarırlar. Eşler bazen birbirlerine kur amaçlı ıslık da çalabilirler[6].

Son olarak bu kuşlar avlanma esnasın da başlarının arkasında ki siyah tüyleri kaldırırlar. Bu davranış “Beş milyon yıl önce dünyayı dolaşan dinozor benzeri terör kuşlarının aynı saldırı stratejisini iyi kullanmış olabileceğini gösteriyor! “[5].

Sekreter kuşlarının başlarının arkasındaki tüyleri net bir şekil de görebiliriz.
(D.N.)

 

KAYNAKÇA

  1. “Sekreter Kuşu”,Rehber Ansiklopedisi,Türkiye Gazetesi Yayınları   (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)
  2. “Secretary bird” ,Britannica Web     (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)          
  3. “Secretary Bird” ,Siyabona Africa (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)
  4. “Secretary Birds: Weird, but Actually Not That Weird”, Scientific American (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)
  5. “Secretary Bird”, San Diego Zoo Animals&Plants  (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)
  6. “Sagittarius serpentarius”,Animal Diversity Web (05.06.2020 tarihinde erişilmiştir.)