Karşınızda karanlık su altının en sıra dışı canlılarından “Vampir Mürekkep Balığı”. Bu yazımızda bu canlının, dış görünüşünden, karışık morfolojik yapısından; beslenme, üreme gibi bir çok özelliğine değineceğiz. Gizemli canlımızın “gizemlerini” öğrenmeye hazır olun!

Vampir mürekkep balığı, bilimsel adıyla Vampyroteuthis infernalis ‘tir. Anlamı ise “Cehennemden gelen vampir” dir. Kendisi Vampyroteuthidae familyası bilinen tek cinsinin tek türüdür. Taksonomik olarak ne ahtapot ne de tam bir kalamar olarak tanımlanamasa da, isim bazında kalamar olarak değerlendirilir. Körelmiş bir özellik olarak diğer akrabalarında mürekkep olarak tanımlanan salgıya sahip değildir[1,2].

Peki Vampir mürekkep balığı tam olarak nedir?

Bu sorunun cevabı için kalamar ve ahtapot tanımlarına ihtiyacımız vardır. İlk önce kalamar ve ahtapotun ortak özelliklerine değinelim. Kalamar ve ahtapot kafadanbacaklı sınıfına aittirler. Yani gerçek ayakları yoktur. Baş ayaklılar olarak nitelendirebiliriz. İkisi de yumuşakçadır ve sekiz kolları vardır. Diğer yumuşakçalardan farkları ise ikisinin de kabuğu bulunmamaktadır. Farklı yönlerine bakacak olursak da, ahtapot ve kalamarın görünümleri birbirinden farklıdır. Ahtapotun yuvarlak bir kafası ve bu kafadan yayılan sekiz kolu vardır. Kalamar ise üçgen bir kafaya, sekiz kola ve ekstra uzun iki dokunaca sahiptir. Ayrıca kalamarın kafasında iki yüzgeç bulunurken, ahtapotun yüzgeçleri yoktur. İkisinin de kollarında vantuz bulunurken, kalamarda ekstra dokunaç, özel kancalar ve dişleri takılı emici halkalar bulunur[3,5].

Şimdi kalamar ve ahtapot arasındaki farkı anladığımıza göre vampir mürekkep balığının morfolojik yapısına bakalım.

Vampyromorpha ailesinin  tek tür olan “vampir kalamar” Vampyroteuthis infernalis , hem ahtapot hem de kalamar özelliklerine sahiptir demiştik. Yukarıdaki fotoğrafta gördüğünüz üzere, sekiz kolları bulunmaktadır.[2,6] . Sekiz kol arasında da ağlar görmekteyiz. Bu ağlar canlıya perde görünümü katmaktadır. Bu perdeler kendi toplam uzunluğunun çok ötesine uzanabilir ve ağ içindeki ceplere kendini ileri geri çekebilir[3]. Geniş bir ağ ile birleştirilen sekiz kol, 21 vantuzdan oluşur[2,6]. Her bir kol, sıra sıra etli cirri (omurga benzeri çıkıntılar) ile kaplıdır. Kollarında etli dikene benzeyen yapılar da bulunur[3].

Pelerin şeklindeki bu dokular, avcılarını görsel olarak tehdit etmektedir. Vücut bileşimi deniz anasına benzer, yani jelatimsidir. Çok büyük gözleri vardır. Büyük ve küresel olan bu gözler ışığa bağlı olarak kırmızı veya mavi renklidir. Bu gözler  dünyada en büyük “göz – vücut” oranına sahip demek yanlış olmayacaktır[2,3].  Aynı zamanda fotoğrafta gördüğünüz üzere gözlerin yukarısında bir çift yüzgeç bulunmaktadır. Başlarında bulunan iki beyaz nokta ise fotoreseptördür.[6]

Peki bu canlı, hangi ortamlar da, nasıl bulunur?

Vampir Mürekkep Balığı; gece gibi karanlık sularda, kimsenin kolay kolay yaşayamadığı derinliklerde, hatta  kırmızı-kahverengi derileri sayesinde fark edemeyeceğimiz  ortamlardan yaşarlar . Kırmızı, siyah, kahverengi derileri ve parlak, büyük mavi gözleri , kolları arasındaki perde gibi yapılar nedeniyle “vampir” sıfatına uygun görülmüş bir canlıdır[4,9]. Gerçekten de mavi gözleri, kırmızı – kahverengi  derisi, kolları arasındaki dokusuyla cehennemden gelmiş korkunç bir yaratık izlenimi vermiyor mu size de?

Cehennemden çıkmışa benzeyen bu vampirler, dünyanın tropikal ve subtropikal okyanuslarında 300-3000 mt arasında değişen derinliklerde yaşamlarını sürdürürler. Neredeyse hiç  ışık olmayan  ve  okyanusun minimum oksijen  içeren tabakasında yaşarlar. Vampir Mürekkep Balıkları 2 ila 6 °C arasında bir sıcaklığı tercih eder[3]. En fazla 28 cm uzunluğa kadar ulaşabilirler. Tür için de dimorfizm vardır,yani dişiler erkeklerden boyut olarak daha büyüktür[1].

Hiçbir şekilde ışığın vurmadığı sularda yaşayan bu canlılar , vücutları çok özeldir. Vücutların da kromatoforlar ( pigment bulunan hücreler )  vardır . Bu kromatoforlar kırmızı, siyah ve kahverengidir. Bu kromatoforlar normalde mürekkep balığı gibi canlılar da hızlı bir  renk değişimine neden olur. Lakin bu canlılar da normalde hızlı renk değişmesi gerekirken bunlar bu işlevi yerine getirmemektedirler. Onun yerine yavaş bir değişim gözükmektedir. Aynı zamanda mürekkep keseleri de boştur[2,3,8].

Vampir mürekkep balığı zayıf kasları nedeniyle yavaş bir yüzücü olduğu düşünülüyordu ancak yüzgeçleri sayesinde suda şaşırtıcı derecede hızlı yüzebiliyor. Dengeden sorumlu organ olan son derece gelişmiş statosistleri (denge kesecikleri ) bu duruma katkıda bulunur[3,8]

Kısa mesafelerde hızla hareket edebilir ancak uzun mesafelerde hızlı değillerdir. Bu canlılar hareketsizliğe düşkünlerdir. Hatta bu onları kafadanbacaklı ailesi için de  en düşük metabolizmaya sahip yapar.   Yırtıcılardan kaçmak için çok fazla enerji harcamak zorunda değildir çünkü çok az hayvanın hayatta kalabileceği çok az oksijen bulunan derinliklerde yaşarlar. Bu ortamda çok az canlı olduğu için tehdit edecek hayvan sayısı da azdır. Vücutları hareket etmeden su da kalırlar, bu nedenle belirli bir derinlikte kalmak için enerji harcamak zorunda kalmazlar[3,4,8].

Peki bu canlılar nasıl beslenirler ve davranışları nasıldır?

Vampir Mürekkep Balıkları adı gibi yırtıcı bir canlı değildir. Besinlerini ölü canlıların bedenlerinin denize inmesiyle beslenir. Yani ölü hayvan  kalıntılarından beslenirler. Bunun yanı sıra karides dışkılarından da beslenirler. Yani av yakalamak için uğraşmazlar. Perdelerini ve kollarını yanlarından geçen besinleri almak için kullanırlar[3,4].

  Tehdit edildiğin de kendisini biraz geriye çeker ve takip edilirse özel bir savunma gerçekleştirir. Kollarını kafasına doğru çekerek ananas duruşu yapar. Avcılar bir anda siyaha dönen bu canlıyı göremez. Aynı zamanda bu savunma biçimi kafasının darbe görmesini de engeller. Ayrıca  kol uçlarında ve kafasında bulunan fotoforlar sayesin de avcılarını korkutur.  Bu fotoforlar karanlıkta çalışır ve canlıya ürkünç bir görüntü katar[3,4].

Aşağıdaki fotoğrafta tehdit anında nasıl hareket ettiğini görebiliriz.

Tehdit anında kendini biraz geri çekerek kollarını açar.
Ananas duruşu yaparak tüm vücudunu siyah peleriniyle kaplar.

Vampir mürekkep balıkları nasıl ürer ?

V. infernalis’in, bir üreme mevsimi yoktur. Tüm yıl boyunca üreyebilirler. Erkek mürekkep balıkları dişilerin kılıflarına sperm paketleri bırakırlar. Döllenmiş yumurtalar derin sulara bırakılır. Yumurtaların ortalama boyutu 3,3 mm (0,1 inç) ‘dir ve kuluçka boyutuna ulaşıncaya kadar yüzerler[7]. “Şeffaf yavrular, doğumda yaklaşık 8 mm (0,3 inç) uzunluğundadır ve yetişkinlere çok benzer, ancak ağları yoktur, küçük gözleri ve kısa kadife ipleri vardır. Kendilerini besleyene kadar yumurta sarısı keselerinde hayatta kalırlar.[7]

“Yavruların bir çift yüzen yüzgeçleri vardır, ancak yavru olduklarında ikinci bir çift yüzgeç çıkarırlar. İkinci çift tam boyuta ulaştığında, birincisi yeniden emilir. Bu tür bir metamorfoz yalnızca Vampire Squid’de bulunur. V. infernalis ebeveynleri yumurtalarını veya yavrularını korumaz[7] .”

Son olarak…

IUCN Kırmızı Listesi vampir kalamarını değerlendirmedi. O kadar derinde yaşadığı ve beslendiği için normalde avlanmaz ve insanlara hiçbir ekonomik yararı veya zararı yoktur.

Kaynakça  

[1] MarineBio, (2020) “Vampire Squid”. (26.08.2020 tarihinde erişilmiştir.)

[2] Young, Richard E., (2019), “Vampyroteuthis infernalis”, Tolweb. (08.06.2020  tarihinde erişilmiştir.)

[3] Johnson, B., (2000), “Vampyroteuthis infernalis”, Animal Diversity Web (08.06.2020  tarihinde erişilmiştir.)

[4] Lazaro E., (2012), “Eating Habits of Mysterious Vampire Squid Vampyroteuthis Infernalis Revealed”, SciNews. (08.06.2020  tarihinde erişilmiştir.)

[5] Leisurepro, “What’s The Difference Between Squid and Octopus?”(23.09.2020 tarihinde erişilmişitir.)

[6]Vampir kalamar: oksijen minimum bölgesindeki detritivorlar”,ncbi.nlm.nih.gov(23.09.2020 tarihinde erişilmişitir.)

[7] Aquariumofthepacific, (2020), “Vampire Squid” (23.09.2020 tarihinde erişilmştir.)

[8] Wood J., (2020) “Introducing Vampyroteuthis infernalis, the vampire squid from Hell”, Thecephalopodpage. (23.09.2020 tarihinde erişilmişitir.)

[9] Mbari, “Vampire squid” (23.09.2020 tarihinde erişilmişitir.)