Tıp tarihi sürecinde, hasta bakım malzemeleri ve ekipmanlarının gerekli cerrahi uygulamalarında sterilizasyon ve dezenfeksiyon işlemleri önemli bir yeri tutmaktadır. Mikroorganizmalar da tıpkı diğer canlılar gibi kendileri için optimum koşulu bulduklarında beslenerek, çoğalma eyleminde bulunacaklardır. Sterilizasyon, bir yüzeydeki veya sıvıdaki tüm mikroorganizmaları yok eder ve bu maddenin kullanımıyla ilişkili hastalık bulaşmasını önler. Ancak her dış ortamda bulunan mikroorganizmaya sterilizasyon işlemi uygulamak gerekli değildir. Dezenfeksiyon yöntemleri uygulanarak hastalık yapan (patojenik mikroorganizmalar) etmenleri öldürmek gerekli tedbiri sağlayacaktır1. Bu bilimsel yazıda çoğunlukla tıbbi prosedürlerde yer alan sterilizasyon ve dezenfeksiyon uygumalarına yer verilmiştir.

İstilacı mikrobiyal patojenleri temsil eden bir görsel1.

Amerika Birleşik Devletlerinde yılda yaklaşık 46,5 milyon, Türkiye’de ise yılda ortalama 13,5 milyon ameliyatın gerçekleştiğini düşündüğümüzde, sterilizasyon uygulamalarına pek çok kaynağın ayrıldığını söylemek yanlış olmamalı2-3. Özellikle de yirminci yüzyılın sonlarından itibaren günümüze kadar bu tekniklerin uğradığı teknolojik süreç de bir hayli çeşitlilik ve hız kazanmıştır.

EM altında cerrahi işlem sonrası biyopsi forsepsi üzerinde kalan organik atık2.

1Tek Kullanımlık Gastroskopi Biyopsi Forseps Üzerinde Sterilizasyonun İncelenmesi

Gastroskopi biyopsi forsepsi, yemek borusu, mide ve on iki parmak bağırsağının direkt görerek incelenmesine olanak sağlayan bir görüntüleme yöntemidir. Bu işlem ucunda ışık ve mikro kamera bulunan ince, yumuşak ve bükülebilen tüp şeklinde bir alet yardımıyla yapılmaktadır. Çoğunlukla biyopsi forsepsi, sindirim ve solunum bölgelerinden doku örneklemelerinde kullanılır4. Pseudomonas, Serratia spp. ve atipik mikobakteriler minimum besinlerin varlığında üreyebildiği gibi, endoskop kapağı ve kanallarında, su şişeleri veya yıkama makinelerinin su borucuklarında oluşan biofilmlerde yaşayabilir5.

  Yukarıdaki görselde de göründüğü üzere, endoskopi sırasında kullanılacak sterilizasyon işlemine tabii tutulmamış biyopsi forsepsi, üzerindeki organik atıkların varlığı ile ağız florası, mide ve duodenum için son derece tehlike içerecektir. Bu öğeler ısıya dayanıklıysa, önerilen sterilizasyon işlemi buhar sterilizasyonudur, çünkü güvenilirliği, tutarlılığı ve öldürücülüğü nedeniyle en büyük güvenlik marjına sahiptir. Ancak, ısı ve neme duyarlı maddelerin yeniden işlenmesi için düşük sıcaklıkta sterilizasyon teknolojisi (örn. etilen oksit, hidrojen peroksit gazı plazması, perasetik asit) kullanılması gerekir1.

2Bacillus atrophaeus Sporlarının Kızılötesi Işın Kullanılarak Sterilizasyonu

  Son yıllarda yapılan başka çalışmalardan biri de kızılötesi ışın kullanılarak B. atrophaeus’un sporlarının yok edilişidir. Kızılötesi teknolojisinin olası avantajlarından bir kısmı şu şekilde yer almaktadır; düşük enerji tüketimi, döngü kalıtımlarının olmaması ve toksikolojik veyahut çevresel etkiler bırakmamasıdır. Kızılötesi ışın, ısıya dayanıklı cihazların sterilizasyonunda alternatif bir teknoloji olarak kullanılmaktadır1-6.

3Basidiomycetes Sınıfında Yer Alan Cryptococcus neoformans’ın Etil Alkol Dezenfeksiyonu

  Cryptococcus neoformans merkezi sinir sisteminin mantar kaynaklı menenjitlerin yüzde doksanından sorumlu olan mantar türüdür. Bitki veyahut topraktan izole edebilen bu mantar türü, lateks aglütinasyon testi ve çini mürekkebiyle boyandıktan sonra kapsül varlığı gösterimiyle anlaşılır. %70’lik Etil Alkol konsantrasyonu, Cryptococcus neoformans doku fazını ve çeşitli yüzeylere aerosolize edilen organizmanın kültür fazını öldürmek için en etkili konsantrasyondur. Yüzeyi dezenfekte etmek için yaklaşık yirmi dakika yeterli olacaktır. Aynı işlem Blastomyces dermatitidis, Coccidioides immitis ve Histoplasma capsulatum türleri için de geçerli olup, gerekli dezenfeksiyonu sağlayacaktır1-7.

4UV Radyasyonu Kullanılarak Timin Dimerleri’nin İndiksiyonu Yoluyla Nükleik Asidin Tahrip Edilmesi

  UV radyasyonunun dalga boyu 328 nm ile 210 nm (3280 A ile 2100 A) arasında değişmektedir. Maksimum mikrobiyal etkisi 240-280 nm’de gerçekleşir. Cıva buharı lambaları, maksimum mikrobiyal aktiviteye yakın olan 253.7 nm’de radyasyonlarının %90’ından fazlasını yayar. Mikroorganizmaların inaktivasyonu, timin dimerlerinin indüksiyonu yoluyla nükleik asidin tahrip edilmesinden kaynaklanır. UV radyasyonu, içme suyu, hava, titanyum implantlar ve kontakt lenslerin dezenfeksiyonunda kullanılmıştır. Bakteriler ve virüsler, UV ışığı ile bakteriyel sporlardan daha kolay öldürülür. UV radyasyonunun sağlık ortamında (ameliyathaneler, izolasyon odaları ve biyolojik güvenlik dolapları) uygulanması, havadaki organizmaların tahrip edilmesi veya yüzeylerdeki mikroorganizmaların inaktivasyonu ile sınırlıdır1-8.

5Solumsal Tedavi Sırasında Anestezi Ekipmanlarının Pastörizasyonu

  Pastörizasyon bir sterilizasyon işlemi değildir, amacı tüm patojenik mikroorganizmaları yok etmektir. Bununla birlikte, pastörizasyon bakteriyel sporları yok etmez. Solunum tedavisinde anestezi ekipmanlarının pastörizasyonu, kimyasal dezenfeksiyona tanınmış bir alternatiftir. Sıcak su pastörizasyonu, ortalama 30 dakikalık bir zaman diliminde 70°C’lik bir sıcaklıkta bırakılır. Diğer araştırmacılar, yeniden kullanılabilir anestezi veya solunum terapi ekipmanlarını dezenfekte etmek için çok ilaca dirençli bakteriler de dahil olmak üzere çoklu bakterilere karşı sıcak su pastörizasyonunun etkili olduğunu (inaktivasyon faktörü >5 log10) bulmuşlardır1-9.

SODIS3

6Güneş Işığı Kullanılarak Suyun Dezenfeksiyonu (SODIS)

Plastik içme kaplarının kimyasalları veya toksik bileşenlerinin suya sızabileceğine dair endişeler mevcuttur. Heidelberg Üniversitesi’nin araştırmasına göre, süpermarketlerde birkaç ay boyunca saklanan alkolsüz içecekler ve maden suları, antimon konsantrasyonları ulusal kılavuzların dışında bir değer gösterdi. SODIS, hem ekonomik hem de çevreci uygulaması nedeniyle son zamanlarda çokça tercih edilen yöntemlerden biri olmuştur. Özellikle gün içindeki sıcaklık 40ºC’nin ötesine geçebildiğinden ve sınırlı miktarda gölge olduğundan oldukça başarılıdır10.

Son olarak şunları söylemek istiyorum;

  Yukarıda belirtilen sterilizasyon ve dezenfeksiyon işlemleri tıbbi literatürde yayınlanmış teknikleri ve yöntemleri içermektedir. Ancak kimyasal sterilizasyonların ve diğer araçların sağlık ve diğer alanlardaki kullanım yeri dinamiktir, bu yüzden zamana bağlı teknoloji ilerledikçe bu yöntem ve araçlar mevcut olmayabilir.


Kaynakça ve İleri Okuma

  1. Rutala A. ve Weber J., (2008). “Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities”. HICPAC.
  2. Hall J., Schwartzman A. Zhang Jin., ve Liu X., (2017). “Ambulatory Surgery Data From Hospitals and Ambulatory Surgery Centers: United States”. National Health Statistics Reports, Sayı 102.  
  3. T.C. Sağlık Bakanlığı, (2016). “Ameliyat Sayıları ve Doğum Verileri”. SET: 15.10.2020
  4. Öztürk R., “Endoskopların Dezenfeksiyon ve Sterilizasyonu”. Klimik. SET: 15.10.2020
  5. Canard J., Lennon A., ve ark., (2011), “Endoscopic retrograde cholangiopancreatography”, Sciencedirect.
  6. Biologicalindicators, “Bacillus atrophaeus Spore Suspensions”, Mesalab. SET: 15.10.2020
  7. Buchanan, K. L., ve Murphy, J. W. (1998). “What Makes Cryptococcus neoformans a Pathogen?”, Emerging Infectious Diseases4(1), 71-83.
  8. World Health Organization, “Ultraviolet radiation and health”. SET: 16.10.2020
  9. Walker M., Fisher A., ve Reisig J., “Disinfecting the Hot Water Portion of Household Plumbing”, University of Nevada. SET: 16.10.2020
  10. Chemeurope, “Solar Water Pasteurisation”. SET: 16.10.2020

Görsel Kaynakça

  1. Helen Knight. (2015). MitNews.
  2. Öztürk R., “Endoskopların Dezenfeksiyon ve Sterilizasyonu”. Klimik.
  3. Tarun Agarwal. (2017). Edgefx.