Güney Amerika Pantanal’ı, dünyanın en büyük tropik tatlı su sulak arazisidir. Yüz ölçümü bakımından 140.000 ile 195.000 kilometreyi kapsayacak bir bölgede yayılım göstermektedir. Yağmur mevsimlerinde 200.000 kilometrekarelik bir alanı kapladığı bilinmektedir. Çoğunlukla Brezilya’nın Mato Grosso ve MatoGrosso do Sul eyaletlerinde (~%80), Bolivya’da (~%19) ve kısmen Paraguay’da (~%1) küçük paylarla yer almaktadır1-2. Sulak alan yaklaşık 3500 bitki türüne ve 656 kuş türüne ev sahipliği yapmaktadır. Bölgede yaklaşık 159 memeli türü, 98 sürüngen türü, 53 amfibi türü ve 325 balık türü kaydedilmiştir3. Bu bilimsel yazı, Pantanal sulak alanının coğrafyasını multidisipliner yaklaşımla; beraberindeki fauna ve florasını, ekoturizm yönünden değerlendirecek bir şekilde incelemiştir.

Güney Amerika’daki Pantanal sulak alanlarının yeri ve kapsamı1.

Yukarıdaki görselde Pantanal’ın anahatları belirtilmiş ve genel yapısıyla tasviri resmedilmiştir. Pantanal iklimsel, ekolojik ve antropojenik faktörler tarafından şekillendirilen ve birbirine yakından bağlanan birçok farklı ekosistemden oluşan karmaşık bir mozaiktir5. Bitki örtüsü çeşitlidir ve her tür bölgedeki mevsimsel kuraklıklara ve sellere uyum sağlar. Yılın toprağına ve zamanına bağlı olarak, manzara önemli ölçüde değişir ve farklı oluşumlar görülebilir.

Genel olarak dört farklı ortam bölgeye hakimdir:

  1. Otlaklar
  2. Dehliz Ormanları
  3. Carandazal (Kuzeydoğu Brezilya’da bulunan ancak genellikle Chaco’dan gelen Karnauba ile ilgili olan carandá türünün hakim olduğu) ve Paradutal (Pantanal’da “Paraduto” olarak adlandırılan “Ipê amarelo” oluşumları) gibi bir veya iki türün hakim olduğu oluşumlar)
  4. Capões ve Kordirela adı verilen daha yüksek, yoğun ormanlık alanlar4-5.

Pantanal’ın Korunmasına İlişkin

Dört koruma alanından oluşan Pantanal Koruma Alanı, ekolojik önemi nedeniyle 2000 yılında UNESCO Dünya Mirası Sit Alanı (Biyosfer rezervi) olarak ilan edildi. Pantanal, dünyanın en korunmuş sulak alanlarından biri olarak kabul edilirken, Pantanal sulak alanlarının yüzde 2’sinden daha azı hükümet koruması altındadır. Ayrıca WWF, Pantanal’daki doğal Dünya Mirası alanlarını korumak için UNESCO ve Brezilya çevre ajansı IBAMA ile ortaklık kurmuştur6.

Pantanal’ın İklimsel Değişiklikleri ve Etkileri

Pantanal Koruma Alanının büyüklüğü, uzun vadeli biyolojik çeşitliliğin korunması için önemli ekolojik ve biyolojik süreçlerin sürdürülmesi yönünden açıkça tanımlanmıştır. Pantanal’ın kırılganlık seviyesi yüksektir ve insan uygulamalarının etkileri (aşırı balıkçılık, ormansızlaşma, erozyon, atık malzemeler, hidrodinamik değişikliğe neden olacak barajlar, su akışlarının kanallanması) tüm bölge için ciddi tehditler oluşturmaktadır. Bu yüzden Pantanal Milli Parkı, olumsuz insan faaliyetlerinden doğrudan etkilenir. Acurizal ve Penha arazileri bu etkilere daha az maruz kalmaktadır ancak sel bölgeleri bu değişkenlerden mühim bir derecede etkilenmektedir1-7.

Pantanal Sulak Alanına ait bir fotoğraf2.

Pantanal’ın arazisi, mevsimsel yağışların neden olduğu yıllık sel dinamikleri ile tanımlanır. Temel yağış kaynakları mekansal ve zamansal olarak değişkendir. Yıllık yağış, Amazon ormanı tarafından güçlü bir şekilde modüle edilen muson yağışlarını getiren düşük seviyeli rüzgarın yıllık göçüyle bağlantılıdır. And Dağları’nın doğusunda yer alan düşük basınçlı sistem, kuzey-güney ve güney-kuzey atmosferik değişimlerden ve iklim sisteminin oluşumunda çeşitli atmosferik sistemlerin performansından etkilenir. Pantanal bölgesi, kurak mevsimde (sonbahar ve kış) yüksek basıncı baskın olan Güney Atlantik antisiklonundan ve yağış mevsimini düzenleyen Amazon konveksiyonundan etkilenir. And Dağları’nın doğu kesimindeki kutup kütlesinin akışlarıyla ilgili soğuk ön sistemlere bağlı olarak, daha kuru veya yağışlı hava koşulları da bulunabilmektedir-7-8.

Pantanal’ın ortalama sıcaklık değerleri verilmiştir. Yıllık yağış ortalamaları 1.000 ile 1.400mn arasında değişirken, yıl içerisinde 25 ile 41 derece arasında değişebilen bir seyir gözlemlenmektedir3.

Her yıl, Pantanal’daki sel döngüsü kendini tekrarlar. Normalde, genellikle yağmurlar Kasım ayında başlar ve Aralık ayından Şubat ayına kadar daha yoğun hale gelir. Sular Mayıs ve Temmuz ayları arasında en yüksek seviyesine ulaşarak büyük Pantanal ovasını tatlı su denizine dönüştürür. Sellerin zamanı ve büyüklüğü bir yıldan diğerine değişir. Kurak mevsim genellikle Ağustos-Kasım ayları arasındadır. Mevsimsel sel, Pantanal’ı verimli topraklara dönüştürür9.

Pantanal’ın Fauna ve Flora Bakımından İncelenmesi

Pantanal hayatla dolu bir bölgedir. İçerisinde yaklaşık olarak; 3500 bitki türü, 656 kuş türü, 159 memeli türü, 98 sürüngen türü, 53 amfibi türü ve 325 balık türüne ev sahipliği yapmaktadır3. Bu örneklerden biri, Pantanal’ın kuzeyinde bulunan jaguar yoğunluğunun dünyanın hemen hemen pek çok noktasından daha fazla olmasıdır. Aynı zamanda jaguar, yerel halk tarafından Pantanal sulak alanının sembolu olarak tanınmıştır. Buradaki jaguarlar diğer küçük memelileri ve kaymanları avlamaktadır. Ancak kimi zaman daralan çevrelerinden ötürü çiftçilerin sığırlarına da saldırdıkları bilinmektedir.

Aşağıda Pantanal da yer alan birkaç tür listelenmiştir;

  • Güney Amerika Jaguar’ı (Panthera onca)
  • Güney Amerika Tapir’i (Tapirus terrestris)
  • Capibara (Hydrochoerus hydrochaeris)
  • Mavi Sümbül Papağanı (Anodorhynchus hyacinthinus)
  • Dev karıncayiyen (Myrmecophaga tridactyla)
  • Oselot (Leopardus pardalis)
  • Dev nehir su samuru (Pteronura brasiliensis)
  • Leylek (Ciconia ciconia)
  • Amazon Nilüferi (Victoria amazonica)

Ekoturizm Yönünden Pantanal

Pantanal sulak alanları, yeni dünyadaki en büyük fauna konsantrasyonuna sahip yerlerden biri olarak, vahşi yaşamı gözlemleyebilmek için çok elverişli bir yerdir. Bunun sebebi safari sırasında gözlemleyeceğiniz canlıların herhangi bir yaprak tabakası tarafından kapatılmayacağı için açık alanlarında gözlem yapmak pek zor olmayacaktır. Ekoturizm, biyolojik çeşitliliğin korunmasına ve yerel toplulukların yararına yönelik doğa ya da turizmi aktif olarak kullanma kavramıdır. Pantanal içerisinde bulunduğumuz pandemi dönemi öncesinde yılda ortalama 1 milyon ziyaretçiye kapılarını aralamaktadır. Ekoturizm, Pantanal sulak alanının korunmasında ve yerel toplulukların güçlendirilmesinde hayati bir rol oynamaktadır. Bölgede eko-turizmin yükselişi nedeniyle bu eşsiz ekosistemi ve yaban hayatının bolluğunu korumak için daha fazla farkındalık ve çaba gösterilmiştir. Panthera gibi organizasyonlar Pantanal’da araştırma yapmakta ve birden fazla koruma projesi bulunmaktadır. Korumanın yanı sıra, gelecekteki değişimin anahtarı eğitim olduğu için yerel çocuklar için bir eğitim programları da bulunmaktadır10-11-12.

Ekoturizm sırasında kullanılan yollardan biri gösterilmektedir4.

Ekoturizm yönünden turistlerin jaguarları tespit etmek ve onları fotoğraflamak için de pek çok fırsat sunmaktadır. Yabanıl hayatı çekimleme sırasında en iyi zaman kuru sezon olarak da bilinen (kasım ayından mayıs ortasına kadar süren) vakitlerde, safariye çıkıldığı zaman birçok ikonik görüntüye şahit olmak mümkündür.

Bir yabanıl fotoğrafçısının deyimi ile;

Dünyamızın eşsiz ekosistemlerinden biri olan Serengeti, Afrika kıtası için ne anlam ifade ediyorsa; Pantanal da Amerika kıtası için mütamadiyen önemini kaybetmeyecek bir bölgeyi temsil edecektir.


1. Kaynakça

  1. Schulz C., Whitney B., ve ark. (2019). “Physical, ecological and human dimensions of environmental change in Brazil’s Pantanal wetland: Synthesis and research agenda”. Sciencedirect, Bölüm 687, Sayfa: 1011-1027.
  2. Butler R. (2006). “Pantanal, the world’s largest wetland, disappearing finds new report”. Mongabay.
  3. Mercer A. (2019). “Pantanal Wildlife”, Pantanalescapes. SET: 17.10.2020        
  4. Harley E. (2015). “Wildlife of the Brazilian Pantanal”. Ietravel. SET: 17.10.2020
  5. Pott. A., Oliveira. Damasceno-Junior, G.A. ve Silva, J.S.V. (2011). “Plant Diversity of the Pantanal Wetland. Brazilian Journal of Biology”. Bölüm 71, sayfa: 265-273.
  6. Hıggıns M. (2014). “Watery Wetland Facts about the Pantanal“. Nathab. SET: 17.10.2020
  7. Assine M.L., Macedo H.A., Stevaux J.C., Bergier I., Padovani C.R., Silva A. (2015). “Avulsive Rivers in the Hydrology of the Pantanal Wetland.” The Handbook of Environmental Chemistry, Bölüm 37, sayfa: 83-110.
  8. I. Bergier, M.L. Assine, M.M. McGlue, C.J.R. Alho, A. Silva, R.L. Guerreiro, J.C. Carvalho. (2018). “Amazon rainforest modulation of water security in the Pantanal Wetland“. Science of The Total Environment. Bölüm 619-620, sayfa: 1116-1125.
  9. Safa H. (2015). “Pantanal Wetlands Brazil; The Largest Freshwater Wetland Ecosystems in the World“. Inspirationseek. SET: 17.10.2020
  10. Guardian. (2016). “The Pantanal is national heritage: protecting the world’s largest wetlands“. SET: 18.10.2020
  11. Pantanalsafaris. (2020). “Pantanal“. SET: 18.10.2020
  12. Panthera. (2020). “Jaguar“. SET: 18.10.2020
  13. Ecoadventures. (2014). “Tour Pantanal Northern/ Mato Grosso“. SET: 18.10.2020