Spirulina (Arthrospira platensis); protein, esansiyel aminoasit, yağ asidi, antioksidan pigmentleri, karotenoid, vitamin ve minareller açısından zengin bir filamentöz siyanobakteridir. Mavi-yeşil alg olarak da bilinen bu canlı grubu içerdiği besin değerleri ve düşük kalorili (289,9 kcal) olması nedeniyle “süper besin” kategorisinde yerini alır. En ilgi çekici yanı ise protein kaynağı olarak bilinen kırmızı etin 100 gramında 26 gram protein bulunurken 100 gram spirulina’da 57 gram protein bulunmasıdır.

Bilimsel Sınıflandırması[1]:

Alem: Bacteria
Şube: Cyanobacteria
Sınıf: Cyanophyceae
Takım: Oscillatoriophycideae
Familya: Microcoleaceae
Cins: Arthrospira
Tür: Arthrospira platensis

Mikroskop altında birden fazla görüntülenen Arthrospira platensis

Spirulina’nın Kısa Tarihi

Spirulina, son zamanlarda popüler olmaya başlasa da tarihi antik çağlara kadar dayanıyor. Aztekler tarafından 16. yüzyıla kadar “Tecuitlatl” olarak adlandırılan Spirulina, taş dışkısı anlamında kullanılıyordu. Daha sonra bulaşıcı hastalıkların patlak vermesi nedeniyle yeni gıdalar, dini, siyasi ve sosyal değişimler gibi yeni âdetler halk tarafından benimsenmiş, Tecuitlatl‘a olan ilgi git gide azalmış ve son bulmuştur. Bundan sonra ilk olarak 1940 yılında Fransız psikolog Dangeard, çalışma arkadaşı Fransız farmakolojist Creach’den aldığı örnekle keşfetmiştir. Creach, Afrika’nın ekvatora yakın kısmındaki -şu anki Çad taraflarında- yerel markette dihe adıyla satılan küçük, kurutulmuş bakteriyel maddeden bir bisküvi ve kek benzeri bir besin gördü. Dihenin, yerlilerin gölden çıkardıkları, peynir benzeri bir tada sahip, çamurumsu alglerden yapılan bir besin olduğunu öğrendi.

Afrika’da dihe üretimini gösteren bir video

Ancak bunların raporları ortadan kayboldu ve A. platensis Belçikalı botanikçi J. Leonard tarafından 25 yıl sonra tekrardan keşfedildi. 1970’lerin başında, Meksika’daki Sosa Texcoco’da ilk büyük ölçekli üretim tesisi kuruldu. Kimyasal analizlerin başlamasıyla ticarileşme yarışı da başlamış oldu. Şu an Spirulina, kamu idaresinin ve sağlık örgütlerinin insan tüketimini onayladığı Almanya, Brezilya, Şili, İspanya, Fransa, Kanada, Belçika, Mısır, Amerika Birleşik Devletleri, İrlanda, Arjantin, Filipinler, Hindistan, Afrika gibi birçok farklı ülkede pazarlanmakta ve tüketilmektedir.[2, 3, 4, 5]

Spirulina’nın Bazı Faydaları

Özellikle bitkisel protein tüketmeyi tercih edenler için ciddi oranda protein içerdiği için çok yararlı bir seçenektir.

Araştırmacılar, Spirulina’nın kolestrol düşürme etkisinin olup olmadığının anlaşılması için bir deney tasarladı. Spirulina’nın serum lipidleri üzerindeki etkisi, hafif hiperlipidemisi veya hafif hipertansiyonu olan 30 sağlıklı erkek gönüllüde tarama testi yoluyla incelendi.

Denekler iki gruba ayrıldı. A grubu deneklere sekiz hafta boyunca günde 4.2 gram Spirulina verildi. B grubu deneklere ise ilk dört hafta boyunca aynı miktarda Spirulina verildi ve sonraki dört hafta için Spirulina verilmeden gözlendi.

Toplam serum kolesterolü Spirulina verilerek önemli ölçüde düşürüldüğü not edildi. Grup B’de ilaç kesildiğindeki başlangıca döndüğü gözlemlendi. Kolesterol seviyesindeki azalma, hiperkolesterolemik deneklerde ve daha yüksek miktarda kolesterol alan deneklerde daha belirgin olduğu kaydedildi. HDL-kolesterol önemli bir değişiklik göstermezken, hafif bir artış eğilimi gözlendi. Serum trigliseridinde ve vücut ağırlığında herhangi bir değişiklik gözlemlenmedi. Herhangi bir olumsuz etki bulmayan araştırmacılar, şu anda besleyici bir gıda olarak kullanılan Spirulina’nın, bu deneyle serum kolesterolü düşürücü etkisi olduğu kanıtlanmış oldu.[6]

Spirulina, yüksek protein ve vitamin içeriği sayesinde nutrasötik gıda takviyesi olarak kullanılıyor. Bunun yanı sıra sağlık açısından başka faydalarından dolayı da ilgi odağı olmuştur.

Oksidatif stres ve disfonksiyonel bağışıklık; ateroskleroz, kalp hipertrofisi, kalp yetmezliği ve hipertansiyon dahil olmak üzere birçok hastalığa neden olur. Bu nedenle mikroalg olarak bilinen Spirulina’nın antioksidan, immünomodülatör ve antiinflamatuar aktiviteleri insan sağlığında önemli bir rol oynayabilir.

Spirulina, hücresel antioksidan enzimleri aktive eder. Lipid peroksidasyonunu ve DNA hasarını engeller, serbest radikalleri temizler ve süperoksit dismutaz ile katalaz aktivitesini arttırır. Daha tam olarak kesinleşmemiş olsa da Spirulina’nın antioksidan aktiviteyi azaltacağı bir eşik seviyesinin olduğu düşünülüyor. Klinik deneyler, Spirulina’nın egzersize bağlı oksidatif stres koşulları altında iskelet kası hasarını önlediğini, antikor üretimini uyarabildiğini, immünomodülatör ve anti-inflamatuar yanıtları indüklemek için sitokin kodlayan genlerin ekspresyonunu yukarı veya aşağı doğru düzenleyebileceğini göstermektedir. Spirulina’nın bu aktiviteleri indüklediği moleküler mekanizmalar belirsizdir, ancak fikosiyanin ve β-karoten önemli moleküllerdir.[7, 8, 9]


Kaynakça

[1] Schoch, C. L., ve ark. (2020). NCBI Taxonomy: a comprehensive update on curation, resources and tools. Database (Oxford). baaa062. PubMed: 32761142 PMC: PMC7408187.

[2] Carcea, M., Sorto, M., Batello, C., ve ark. (2015). Nutritional characterization of traditional and improved dihé, alimentary blue-green algae from the lake Chad region in Africa. LWT – Food Science and Technology, 62(1:2), 753-763.

[3] Seyidoglu, N., Inan, S., & Aydin, C. (2017). A Prominent Superfood: Spirulina platensis. In N. Shiomi, & V. Waisundara (Ed.), Superfood and Functional Food – The Development of Superfoods and Their Roles as Medicine. IntechOpen.

[4] Wu, Q., Liu, L., Miron, A., Klímová, B., Wan, D., & Kuča, K. (2016). The antioxidant, immunomodulatory, and anti-inflammatory activities of Spirulina: an overview. Archives of toxicology, 90(8), 1817–1840.

[5] Ali, S. K. & Saleh, A. M. (2012). Spirulina – An Overview. Int J Pharm Pharm Sci, 4(3), 9-15.

[6] Nakaya N., Homma Y. & Goto Y. (1998). Cholesterol lowering effect of spirulina. Food and Agriculture Organization of the United Nations. Son Erişim Tarihi: 09.02.2022.

[7] Khan Z., Bhadouria P. and Bisen S. P., (2005). Nutritional and Therapeutic Potential of Spirulina, Current Pharmaceutical Biotechnology, 6(5).

[8] Seyede, H. M., Saeedeh, S., Kianoush, K. D., Mohammad, M. R., (2013). Spirulina paltensis: Food and Function, Current Nutrition & Food Science. 9(3).

[9] Capelli, B., Cysewski, G.R. (2010). Potential health benefits of spirulina microalgae*. Nutrafoods 9, 19–26.

Yazı Sahibi

Merhaba ben Ata, Hacettepe Üniversitesi biyoloji bölümü 1. sınıf öğrencisiyim