Zehirli canlıları düşündüğümüzde çoğumuzun aklına genellikle böcekler, yılanlar ve kurbağalar gelmiştir ancak nadir de olsa doğada zehirli kuş türleri de mevcuttur.

Görkemli tüyleri ve parlak rengiyle büyüleyen bu kuş, Oriolidae (Sarıasmagiller) familyasından Pitohui cinsi bir kuş türüdür. Vücudunda barındırdığı ölümcül bir toksin ile aslında göründüğü kadar masum olmayan canlılardan biridir.

Pitohui’nin Habitat ve Dağılımı

Pitohui dichrous dağılımı [g.1]

Kukuleteli Pitohui Yeni Gine adası’nda ve Yapen Adası’nda yaygın olarak bulunur. Yağmur ormanlarında, orman kenarı habitatlarında ve ikincil büyümede ve bazen Mangrov ormanlarında yaşarlar. [9]

Pitohui dichrous [g.2]

Yeni Gine bölgesine ait endemik bir tür olan Pitohui (Pitohui dichrous), kimyasal savunma mekanizmasına sahip zehirli bir kuştur. Koyu kırmızı gözlere sahip, 22-23 cm uzunluğunda ve 65-76 g ağırlığında küçük siyah ve turuncu renkli ötücü bir kuş olan Pitohui; yüksek dozlarda felç, kalp durması ve hatta ölüme sebep olan çok güçlü bir nörotoksik alkaloit olan homobatrakotoksin içerir.[1] Bu toksinin bilinen bir panzehri yoktur.[8]

Araştırmacılara göre 65 gram ağırlığındaki bir Pitohui cinsi kuşun derisinde 20 mikrogram ve tüylerinde 3 mikrogram toksin barındırdığı tahmin edilmektedir. Ayrıca bu miktarın fare gibi küçük memelileri öldürmek için yeterli olduğu bilinmektedir.[2]

Bu zehir, ölümcül zehirleri ile bilinen zehirli ok kurbağası familyası (Dendrobatidae) üyelerinin zehri ile aynı kimyasal maddedir. Pitohui’deki homobatrakotoksin seviyeleri ok kurbağasının derisinden üç kat daha düşüktür.

Zehirli Olduğu Nasıl Keşfedildi?

Zehirli kuş hakkındaki en dikkat çekici rapor 1992’de Dumbacher tarafından yayımlandı. Kaliforniya Bilimler Akademisi’nden olan John Dumbacher, Yeni Gine’de endemik olan kuş türlerini incelemek için kurduğu düzenek sırasında ağına takılan Pitohui cinsini ağın içinden aldı. Ardından diğer kuşlardan farklı olarak kuşun tüylerine ve derisine dokunduktan sonra elinde yanma, uyuşma hissetti. Dumbacher Yeni Gine’deki yerli halktan bu kuş hakkında bilgiler almaya karar verdi. Yerli halk bu türü “çöp kuş” olarak adlandırmışlar ve acı tadı, kötü kokusu ve alerjen potansiyelinden dolayı kuştan kaçınmışlardır.[3]

Zehir Kuşun Neresinde Bulunuyor?

Bilim insanları radyoligand bağlama deneyleri kullanarak Kukuleteli Pithoui’nin çeşitli dokularında toksin konsantrasyonlarını araştırdılar. Araştırmaları sonucunda en yüksek konsantrasyon, kuşun deri ve tüylerinde bulundu. Ayrıca iskelet kası, karaciğer ve kalpte az miktarda da olsa toksin bulunduğunu gösterdiler.[1,4]

Pitohui Kendini Nasıl Zehirlemiyor?

Batrakotoksin, belirli böcekler tarafından üretilen bir alkaloitten türetilen bir nörotoksindir. Normalde kaslar ve karaciğer bu toksin tarafından etkilenir. Ancak Pitohui’nin kas dokusundaki yüksek batrakotoksin konsantrasyonu, onun bu toksine karşı duyarlılığını azalttığını gösteriyor. Araştırmacılar, zehirli ok kurbağalarının ve Pitohui’nin, toksinleri hasara neden olmadan önce temizleyen proteinlere sahip olduğunu düşünüyor ancak kesinliği henüz kanıtlanmadı.[5]

Sadece Kuşu Koklamak Bile Mide Bulantısına Sebep Olabiliyor

İnsanlarda sadece kuşa dokunmak burun ve yanak içi dokuları tahriş edebilir, koklamak ise hapşırma ve alerjik semptomlara neden olabilir.[6] Batrakotoksinler, merkezi sinir sistemi ve kas sistemlerinin hücre zarlarındaki voltaj kapılı sodyum kanallarına bağlanır. Batrakotoksin bağlı kanallar sürekli açık kalarak hücre zarını depolarize eden bir sodyum iyonu akışına izin verirler. Bunun sonucunda nöron sinyal gönderemez hale gelir ve bu durum felçle sonuçlanır.[7] Batrakotoksinlerin, omurgalılar ve omurgasızlar dahil olmak üzere çok çeşitli hayvanlarda toksik olduğu bilinmektedir ve bu nedenle kuşlar, geniş bir düşman yelpazesine karşı savunma sağlayabilirler.

Pitohui dichrous [g.5]

Zehir Bezi Olmadan Nasıl Zehirli Olabiliyor?

Choresine pulchra [g.6]

Kukuleteli Pitohui, omnivor (hem bitkileri hem de diğer hayvanları tüketen) bir kuştur. Pitohui’nin diyetini oluşturan pek çok canlı vardır ama bunların arasında en önemli olanı Choresine cinsi böceklerdir. Son derece yüksek batrakotoksin seviyesine sahip olmaları yanı sıra Pithoui diyetinin önemli bir bölümünü oluştururlar. Araştırmacılar, Pitohui’nin kendi toksinlerini üretmediğine ve bu küçük böcekleri avlayarak aldığına inanıyor.[2,4]


Kaynakça

[1] Dumbacher, J. P., Beehler, B. M., Spande, T. F., Garraffo, H. M. & Daly, J. W. (1992). Homobatrachotoxin in the genus Pitohui: chemical defense in birds? Science. 258(5083): 799-801.

[2] Tokuyama, T., Daly, J., Witkop, B., Karle, I. L., & Karle, J. (1968). The structure of batrachotoxinin A, a novel steroidal alkaloid from the Columbian arrow poison frog, Phyllobates aurotaenia. Journal of the American Chemical Society. 90(7), 1917-1918.

[3] Dumbacher, J. P., Menon, G. K., & Daly, J. W. (2009). Skin as a toxin storage organ in the endemic New Guinean genus Pitohui. The Auk. 126(3), 520-530.

[4] Bartram, S. & Boland, W. (2001). Chemistry and ecology of toxic birds. ChemBioChem. 2(11): 809-811.

[5] Abderemane-Ali, F., Rossen, N. D., Kobiela, M. E., Craig, R. A., Garrison, C. E., Chen, Z., … & Minor, D. L. (2021). Evidence that toxin resistance in poison birds and frogs is not rooted in sodium channel mutations and may rely on “toxin sponge” proteins. Journal of General Physiology, 153(9).

[6] Ligabue-Braun, R., & Carlini, C. R. (2015). Poisonous birds: A timely review. Toxicon, 99, 102-108.

[7] Daly, J. W., Myers, C. W., Warnick, J. E., & Albuquerque, E. X. (1980). Levels of batrachotoxin and lack of sensitivity to its action in poison-dart frogs (Phyllobates). Science, 208(4450), 1383-1385.

[8] Dodd-Butera, T., & Broderick, M. (2014). Animals, Poisonous and Venomous. Encyclopedia of
Toxicology,
246–251.

[9] Garg, K. M., Sam, K., Chattopadhyay, B., Sadanandan, K. R., Koane, B., Ericson, P. G., & Rheindt, F. E. (2019). Gene flow in the Müllerian mimicry ring of a poisonous Papuan songbird clade (Pitohui; Aves). Genome biology and evolution,11(8), 2332-2343.

Yazı Sahibi